بابا صفرى

283

اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى )

به « عبدى بيگ » دربارهء موقوفات بقعهء شيخ صفى الدين نوشته است . در تاريخى كه ما اين كتاب را جمع‌آورى ميكنيم يك نسخهء خطى از آن در كتابخانهء ملى تهران موجود مىباشد . عبدى بيگ در جائى از آن كتاب مينويسد كه خانهء خواجه خان و غيره بموجب قبالهء مورخ شهر جمادى الاول سنهء ثلث و اربعين و تسعمائه ( يعنى 943 ) به مبلغ دوازده تومان جهة گنبد جنت‌سرا و توابع خريدارى شده است و در جاى ديگر نقل مىكند كه خانهء سيد قاسم بن سيد محمود گرمرودى در سال 946 به مبلغ دوازده هزار دينار براى باغچهء جنت‌سرا ابتياع گرديده است . خانهء ورثهء شيخ طاهر سفره‌چى آستانه نيز در تاريخ جمادى الاول 947 به مبلغ دو تومان و چهار هزار دينار براى توابع جنت‌سرا خريده شده است . اين مسجد از شاهكارهاى معمارى ايران در قرن دهم هجرى بوده است زيرا سقف وسيع آن را گنبدى تشكيل ميداده كه با مهارت و زيبائى كامل بر بالاى آن ساخته بودند و از حيث تزيينات داخلى هم نمونه‌اى از هنر گچ‌برى و كاشىكارى بشمار ميآمده است . جهانگردان خارجى كه در زمان آبادى آن را ديده‌اند از عظمت گنبد و زيبائيهاى آن در شگفت مانده تحسين زيادى كرده‌اند . آدام اوله آريوس ، كه شرح مسافرت او را باردبيل در جلد اول اين كتاب بتفصيل آورده‌ايم ، در سفرنامهء خود مينويسد : « . . . از يك راهروى دست راستى بتالارى رسيديم كه شبيه بكليسائى بود با نقش و نگارهاى طلائى . نخستين انديشهء ما اين بود كه اين طاقهاى وسيع و بدون ستون را چه چيزى نگه داشته است ؟ ! . . . از طاقها تزيينات زيادى كه پله مانند بود معلق بود « 1 » . اين تالار را جنت‌سرا ميگفتند . . » . اين گنبد زيبا بعدها بر اثر زلزله منهدم گشته و سقف چوبى فعلى ، كه تأسفا آن هم در حال انهدام است ، بجاى آن گنبد عالى احداث گرديده است . ديوارهاى مسجد آجرى است ولى از داخل آن را با گچ سفيد كرده‌اند . در ضلع شمال شرقى مسجد

--> ( 1 ) - منظورش كاسه‌كاريهائى بوده است كه با گچ و به شكل زيبائى در اين ساختمان وجود داشته است .